آرامگاه ابن فندق سازه اي بر مبناي عدد شش

ابوالحسن زيد بيهقي كه چون پدرش مهمانسرادار بوده به ابن فندق معروف شده، دانشمند و نويسندۀ برجسته و سخت كوشي است كه در اواخر قرن پنجم هجري در ششتمد سبزوار متولّد شده و بالغ بر 76 جلد كتاب تأليف نموده است كه مهمترين آنها تاريخ بيهق است و در اين مأخذ اطلاعات مهمي دربارۀ زادگاهش ششتمد آورده است.

شهر ششتمد:

آرامگاه وي در سال 1353 در ششتمد بر روي تپهّ اي خوش منظره بنا شده كه توسّط معمار خوش ذوق آقاي مهندس حسين جودت و پسرانش طرّاحي و توسّط آقاي مهربان اجرا شده است. اين آرامگاه با الهام از نام زادگاه وي و نيز قرن ششم هجري كه زمان زندگي اين انديشمند بزرگ بوده است بر مبناي عدد شش ساخته شده است. يعني پلان (کف) آرامگاه شش ضلعی بوده

که سه ضلع محل های ورودی بوده و دارای شش پله است سه ضلع دیگر هر کدام دارای شش ستون بتونی می باشد پشت این ستون ها باغچه کوچک گل کاری شده با عرض یک متر قرار دارد. به گفته شاهدان عینی این ستون ها در مکان دیگری (احتمالا اصفهان) ساخته شده است و بعد در این مکان در کنار یکدیگر قرار گرفته است.

مقبره در وسط بنا به صورت شش ضلعی با ارتفاع یک متر می باشد. که بجای حکاکی متن بر روی سنگ، متن مقبره بر رو ی برنج حک شده و روی مقبره قرار گرفته است.

متن حک شده بر روی آن اینچنین است:

(آرامگاه – فرید الدین ابولحسن علی بن امام بیهقی مشهور به ابن فندق از اجله بزرگان علماء قرن ششم هجری است كه تمام دوره زندگی را با تالیف و تدریس گذرانده، تعداد کتبی که آن عالم شهیر در زبان فارسی و عربی در علوم اسلامی ، ریاضی و غیره تالیف کرده بالغ بر 76 جلد است.تولد490 هجری قمری برابر با1656 شاهنشاهی – در گذشت 565 هجری برابر با1728 )

نکته جالب در نوشته ها حک شدن تاریخ وفات بیهقی به صورت شاهنشاهی (حکومت وقت در زمان بنای آرامگاه) می باشد كه به تازگي كلمۀ شاهنشاهي را محو نموده اند.

در ضلع عمودی این مقبره روبروی کتابخانه متنی بر یک مثلث ( از جنس برنج ) با این مضمون حک شده ( سفارش انجمن آثار ملی ایران)

سقف آرامگاه نيز يك مثلث متساوي الاضلاع است كه به شش بخش تقسيم شده:

داستان قتل بیهقی

در مورد چگونگی مرگ بیهقی داستانی بر سر زبان ها هست که سند معتبری در مورد آن پیدا نشد ولی نقل سینه به سینه بوده و توسط تمامی بزرگان نقل می شود، با وجود نداشتن سند گفتن آن خالی ا ز لطف نیست.

نقل شده قاتل بیهقی برای عملی کردن نقشه خود بیهقی را در مکانی با نام محلی تک سم سد نی سی (سم یا سو: غارهای ساخت دست انسان جهت قرار دادن گوسفندان) تنها دیده و اورا به قتل رسانده است. در زمان قتل هوا بارانی بوده است و بیهقی قبل از فوت حباب های تشکیل شده بر اثر اصابت قطره های باران به زمین را شاهد بر قتل خود می گیرد.

سال ها بعد قاتل ازدواج نموده و تشکیل خانواده می دهد. روزی با همسر خود نشسته بود و هوا بارانی بوده است. مرد به حباب ها نگاه می کند و می خندد. همسرش علت این خنده را جویا می شود. مرد می گوید: سال ها قبل مردی به نام بیهقی را کشتم که اینقدر ساده بود که حباب هوای ناپایدار را شاهد خود قرار داد.غافل از اینکه همسرش دختر بیهقی ست که دنبال قاتل پدر می گردد.

تنديس بيهقي در ششتمد:

مراسم سنتی در آرامگاه بیهقی

از گذشته این مکان به نام مقبره ی پیر مزار معرف بوده است. و مردم نذورات خود را به صورت نان و ماست،فتیر( نان روغنی) به این مکان می برده اند.

مهمترین مراسمی که تا چند سال قبل نیز در این مکان اجرا می شد پخت حلیم جهت نزول باران بود. که در قدیم در داخل بنا و بر روی همان گودی های موجود در گوشه های بنا بر پا می شده و بعد از ساخت بنای جدید در بیرون از محوطه ی آرامگاه بر پا می شد.

حضور هیات های عزاداری در اطراف مقبره از قدیم سنت بوده است. در حال حاضر نیز بعضی از مراسمات در این مکان برگزار می شود.

دادن نان و ماست در شبهای جمعه همچنان مرسوم است.

با استفاده از توضيحات باستانشناس محترم آقاي عبدالله زاده و تارنگار فريدالدّين ابوالحسن علي بن زيد بيهقي

نوشته شده توسط الهه معروضی

منبع:تارنمای نیستان دمتر الهه معروضی