در سال های اخیر موزه ها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته و توسعه یافته اند .اکنون بسیاری از مراکز استان ها دارای حداقل یک موزه (تاریخی ،مردم شناسی، طبیعی، و هنری ) هستند در واقع موزه ها برای ما به عنوان محلی برای حفظ و نگهداری و مطالعه و بازدید آثار مختلف تاریخی و طبیعی از نعمت هایی است که گذشتگان ما از آن برخوردار بودند .تصور کنید اگر کسی بخواهد خود به تنهایی به سفر بپردازد وبا آثار تمدن ملل واقوام مختلف آشنا شود چه میزان هزینه و صرف عمر نیاز دارد .در پایان نیز معلوم نیست موفق از آب درآید .در حالی که امروزه موزه ها مجموعه ای کم و بیش ارزنده و متنوع از آثار زندگی گذشتگان را در خویش جای داده اند که بازدید کننده می تواند همه را مورد مشاهده قرار دهد .موزه بدان معنی که ما می شناسیم و می بینیم ،جوانتر از سایر نهاد های فرهنگی نظیر مدرسه،دانشگاه ، کتابخانه و نظایر آن است مبدا پیدایش موزه ها را هر چند قرون ۱۴و ۱۵ میلادی میدانند ،در حقیقت نخستین موزه ها به شکل امروزی آن ،از قرن ۱۹ در اروپا پدید آمد پیش از آن البته اشراف اروپایی مجموعه های زیبا و ارزنده از تابلو های نقاشی برخی از ابزار نظامی و غیره گرد آوری می کردندو در کاخ های خود به نمایش می گذاشتند اما این کار ماهیت و هدف علمی نداشت وبیشتر به منظور سرگرمی ،تفنن و تفاخر صورت می گرفت بعلاوه عموم مردم از مشاهده چنان مجموعه هایی محروم بودند و به کاخ های آن بزرگان راه نداشتند . با گذشت زمان عواملی چند به پیدایش موزه هایی که می توان آنها را «موزه های نیمه عمومی»نامید کمک کرد . این موزه ها را فقط هنرمندان آن هم روز های مخصوصی از ماه می توانستند ببینند .رشد علوم ،بالا رفتن آگاهی مردم ،گسترش دانش باستان شناسی ،و همزمان با آن گسترش استعمار و نیز رشد ملی گرایی از جمله عوامل آن است . نخستین موزه ها در فرانسه ،آلمان ،انگلستان و ایتالیا پدید آمد و به سرعت در سایر نقاط اروپا نیز موزه هایی تاسیس گشت (بعد ها کشور هایی نظیر آمریکا و روسیه در توسعه موزه های خویش بسیار کوشیدند و توانستند آنها را در شمار بزرگترین موزه های دنیا در آورند)این موزه ها البته نظم چندان و ترتیب درستی نداشت .به علاوه موزه ،محلی برای پژوهش و آموزش نبود . درآنچه مورد بحث ماست یعنی موزه های آثار تاریخی (پیش از تاریخ و دوره تاریخی)گسترش باستان شناسی بخصوص به توسعه و تجهیز موزه ها خیلی کمک کرد زیرا آثاری که باستان شناسان از دل خاک بیرون می کشیدند ،به محلی برای نگهداری و ادامه پژوهش های مربوطه نیاز داشت .در این راه توجه باستان شناسان غربی به مصر ،بین النهرین ، ایران وهند موجب اکتشافات باستان شناختی بسیاری شد و بسیاری از میراث تمدنی مردم مشرق زمین رو به موزه های شخصی و دولتی اروپا شد .در این روند جریان های زیر در پی هم آمدند ۱ - موزه هایی در میان کشور های غربی شکل گرفت و توسعه یافت .۲-توجه اروپائیان به میراثهای فرهنگی و تمدنی مشرق زمین(و انتقال آثار تاریخی این منطقه به اروپا)موجب رونق و توسعه موزه های مغرب زمین شد . ۳- در پی کاوش های باستانشناختی و بیداری مردم مشرق زمین ،در کشورهای شرقی نیز موزه ها یکی پس از دیگری پدید آمدو توسعه یافتا مروزه موزه ها ،هم تنوع بسیاری یافته اند و هم علاوه بر محلی برای مرمت و نگهداری آثار تاریخی انواع آثار تاریخی و هنری ،مراکزی پژوهشی و آموزشی هستند که خدمات بسیاری به گروه های مختلف مردم ارائه می دهند . در عصر ما بنا به روایتی بیش از ۵۰۰ موزه در انگلستان وجود دارد فچین دارای ۷۷۷ موزه است با تمهیدات فراوان برای استفاده بهینه از موزه و کسب در آمد ،آمریکا دارای صدها موزه است و سایر کشور های مهم وضعی شبیه آن دارند .

خدمات موزه ها بخصوص موزه های بزرگ را می توان به سه دسته تقسیم کرد :

۱- خدمات به پژوهشگران۲- خدمات به عموم مردم۳- خدمات به مراکزآموزشی

موزه های بزرگ ، به جز سالن هایی که آثار مختلف در آنها به نمایش گذاشته شده است .دارای کتابخانه های تخصصی، بخش های مرمت آثار تاریخی ، سکه شناسی ، نگهداری اسناد و نیز بخش هایی برای آموزش هستند برای پژوهشگرانی که درباره موضوعات گوناگون مربوط به گذشته انسان به مطالعه و تحقیق می پردازند ، موزه ها از مهمترین مراکزی است که بدانها رجوع می کنند خدمات موزه ها به عموم مردم نیز از اهمیت زیادی برخوردار است .امروزه در سراسر دنیا موزه ها از نظر سرگرمی و تفریح مورد توجه مردم هستند همچنین ضمن تفریح و سرگرمی با مشاهده آثار مختلف تاریخی و هنری ، قوه تفکر مشاهده کننده تحریک می گردد همانگونه که در ابتدای این نوشتار گفته شد تامل درآثار گذ شتگان نکات زیادی را حتی برای یک بیننده غیر متخصص روشن می سازد .همچنین از آنجا که در موزه ها آثار برجسته هنری مربوط به شئون مختلف زندگی مردم به نمایش گذاشته شده است در پرورش ذوق و استعداد آنان تاثیر بسزایی دارد به علاوه عرضه و نمایش آثار تاریخی در یک موزه برای شهر وندان موجب افتخار و تقویت عزت نفس و علاقمندی به وطن و سرزمین است و برای بیگانگان نظیر جهانگردان نیز این نکته را اعلام می دارد که صا حبان آن آثار بی هویت نیستند بلکه دارای تاریخ فرهنگ و تمدن مخصوص به خود می باشند .

خدمات موزه ها به مراکز آموزشی : موزه ها از نظر آموزشی نیز خدمات ارزنده ای عرضه می کنند .امروزه این نکته بر همگان مسلم شده است که تدریس تاریخ صرفا به شیوه سخنرانی ، با توفیق چندانی همراه نخواهد بود بلکه بر عکس ممکن است موجب بی علاقگی دانش آموزان نیز گردد در عصر ما فراوان از "تدریس فعال "و روش تدریس بر اساس شیوه"دانش آموز محور " سخن به میان می آیدبر این اساس شایسته است در تدریس تاریخ در پی راه ها و روش هایی باشیم که دانش آموزان را از حالت انفعالی خارج سازد و آنان را به فعالیت های ذهنی و حتی جسمی وا دارد در پیش گرفتن چنین روشی ، در عین حال موجب تنوع در تلاش و ساعات درس می گردد .به همین دلیل در تدریس تاریخ همواره در پیش گرفتن شیوه هایی برای فعال ساختن دانش آموزان و تعمیق یادگیری توصیه می گردد .بازدید از موزه ، از جمله بهترین کار هایی است که درس تاریخ را از حالت انتزاعی و احتمالا ملال انگیزی خارج می سازد در جریان بازدید از موزه دانش اموزان با ابزار ها و جلوه های فرهنگ و تمدن و سیاست اعصار مختلف آشنا می گردند مشاهده آنچه که در موزه در معرض نمایش گذاشته شده ، به دانش آموزان کمک می کند بصورت عینی با گذشته ارتباط برقرار کنند ، آن را بهتر تصور نمایند و در نتیجه به فهم و ادراک تاریخ نایل شوند .وجود وسایلی نظیر سلاح ها ، ظروف ، تابلوها ، لباس ها ف قالیچه ها ، مهر ها ، سکه ها و سایر بقایای تمدنی اعصار پیشین به دانش آموزان کمک می کنند که مفهوم تغییر را بخوبی دریابند و بیاموزند که پیشینیان آنها چگونه می زیسته اند .همچنین با راهنمایی دبیر یا راهنمایان موزه در می یابند که برخی دوره های تاریخی از نظر تمدنی از رونق و درخشش بیشتری برخوردار بوده است . امروزه خوشبختانه در بسیاری از استان های کشور موزه تاسیس شده است .خواه موزه تاریخی ، خواه موزه مردم شناسی ، . در مجموع وجود این موزه ها برای دبیران محترم تاریخ بسیار مغتنم است .خوشبختانه در سال های اخیر استفاده از موزه در اموزش تاریخ روند خوبی داشته است .شایسته است مدیران محترم مدارس در این خصوص همکاری لازم را با دبیران تاریخ لحاظ فرمایند

.در بازدید از موزه توجه به نکاتی چند خالی از فایده نیست

۱-قبل از رفتن به موزه لازم است معلم به توصیف موزه بپردازد و زمینه ذهنی لازم را در دانش آموزان ایجاد کند

۲- شایسته است قبل از بردن دانش آموزان به بازدید موزه ، معلم خود حد اقل یکبار بدانجا رفته و بطور دقیق آثار موجود در موزه را مشاهده کرده باشد زیرا هر چند ممکن است ، موزه دارای راهنما باشد اما چه بسا در میان کارت- فیش ها یا هر جای دیگراسم یا هرکلمه دیگری نوشته شده باشد که دانش آموزان معنی و مفهوم آن را ندانند و از دبیر مربوطه بپرسند و او حضور ذهن نداشته باشد.به علاوه داشتن زمینه ذهنی و آشنا بودن با فضای موزه مورد نظر به معلم در رسیدن به هدف بازدید کلاس از موزه و صرفه جویی در وقت یاری می رساند

۳-در صورت امکان از مسئولین موزه بخواهید هنگام بازدید دانش آموزان فردی را برای راهنمایی و پاسخگویی به سوالات آنان در نظر بگیرند

۴- برای استفاده بیشتر از بازدید و هدفدار کردن آن ، می توان تمهیداتی را در نظر گرفت .مثلا به دانش آموزان بگویید که می بایست از بازدید خود گزارشی حاوی مشاهداتشان تهیه کنند ، و یا یکی از موضوعات موزه را به تصویر بکشند و اطلاعات مربوط به آن را ذیل آن بنویسند ویا برداشتهای خود را درباره یک یا چند ابزار بنویسند .همچنین می توانید دانش آموزان را به گروه های چند نفره تقسیم کنید و برای هر گروه انجام کاری ویژه را در نظر بگیرید .

۵- از دانش اموزان بخواهید که دقت و کیفیت مشاهده را بر سرعت آن مقدم بدارند .بنابر این لازم نیست که به محض ورود به موزه به سرعت موضوعات آنرا مورد بازدید قرار دهند و کار را تمام شده بپندارند .

۶- قبل از بازدید اطلاعاتی در خصوص پیدایش موزه ها ، موزه مورد نظر ، هدف از بازدید و مقررات موزه به دانش آموزان ارائه دهید .