شهر  به فاصله 30كيلومتر ي جنوب شهر سبزوار قرار دارد .


تاريخچه
بر اساس آخرين يافته هاي باستان شناختي متكي بر حركت فرهنگي انسانها پيشينه تاريخي بخش ششتمد به اوايل هزاره دوم ق .م مي رسد ، در دوران تاريخي ششتمد همچون ديگر قسمتهاي خراسان قسمتهاي خراسان قسمتي از بخشهاي بيست گانه هخامنشيان محسوب مي شده ،در دوزان ساساني يكي از ايالتهاي آن به دستور كيخسرونبيره كيكاوس طرح شهرستان سبزوار ماننند شكل يك لشكر طراحي ميشود و ربع زميج و خواشد چون ميمنه لشكر در اين طرح جاي ميگيرند ، ششتمد در سال 30هجري مانند ديگر بخشهاي بيهق قبول اسلام ميكند در تقسيمات سياسي حكومت طاهريان ششتمد جززميچ و زميج بخش چهارم از بخشهاي دوازده گانه ي بيهق بوده است . بسال 1369آقاي لباف گمانه اي در مخفيگاه واقع در شمال آرامگاه ابوالحسن بيهقي حفر نموده كه به آثاري از قرن دوم هجري برخورد نمود .

وجه تسميه
ششتمد يعني شش خوبي شامل : 1-آب گواراي مرغزار 2-نسيم با صفاي بهار درلاله زار 3-طبيعت زيبا در ريگزار 4- ككثرت فضلا و ادبا 5- مردم پرمهر و باصفا 6- شش قله قشنگ كشيده شده بر بلنداي سبزوار ،تمام اين ظرافت و زيبايي را حكيم بيهقي به زيباترين شكل ممكن در كتاب تاریخ بيهق ذكر كرده ،و طراحان آرامگاه آقايان جودت و سيحون تحت تاثير ملاكهاي ذيل طراحي كرده اند:عدد شش متاثر از بيانات حكيم و يا رن زندگي حكيم بيهقي (ششم ) پلان آرامگاه را شش ضلعي نماي آن را به شكل طاق جناقي شامل ش قسمت :هورنو ، تيزه ، شانه، كونال (شكرگاه ) پا كارقوس، ديوار و بامصالح بتون كه هر ضلع آن ازشش بتون و در هرطرف شش پله و سنگ مقبره شش وجه سقف داراي هورنوئي به شكل مثلث متساوي الاضلاع كه داخل آن به شش مثلث تقسيم شده وطراح با ظرافت تمام اين طاق رابر روي سكوي بتوني كه از سه قسمت تشكيل شده اجرا كرده است اين سه قسمت تحت تاثير تفكرات زرتشت پيغمبر اشاره بركردار نيك ،گفتار نيك، پندار نيك دارد پس شايد بتوان گفت :شش ششتمد باتمام شكوهش ظرافتش ،زيبا يش در آرامگاه حكيم متجلي گرديده است يكي ازقديميترين كتابهائي كه درباره ششتمد سخن به ميان آورده ، تاریخ بيهق است مولف كتاب با استفاده از منابعي كه دردست داشته در صص 38-36كتاب مذكور ميگويد :پس درخت سنجد كاشتند آنجا كه ششتمد است چون به بار آمد آنرا شسشتمد نام كردند سپس مي افزايد :مذ در لغت پهلوي بسيار گويند برغمذ و فريومذ و ششتمد و انجمذ در مسترقه اسفند مذ و درنام روزها همين در زبان فارسي گويند رذ و مذ ،رذ دانا و بخرد باشد .فردوسي گويد :
بسي انجمن ساخت با بخردان هشيوار و كارآزموده رذان
ومذ مدح بقاع و مواطن است و آن ايام زمين پاك خوش را مذ مي خوانند ورذ مدح مردم بود ، و مذ درزبان پهلوي بسيار درآيد از آنجا ئيكه مولف مذكور ميگويد درخت سنجد كشتند آنجا ششتمد است مي توان نتيجه گرفت در زمان تاليف كتاب تاریخ بيهق يا در دوره قبل از آن نام ششتمد همين ششتمد بوده سپس به دليل كشت درخت مذكور ششتمد به شسشتمد تبديل گرديده كه در اثر تطور و دگرگوني زبان حرف س از بين رفته و تبديل به لفظ اول ششتمد شده است يكي از تعابيري كه براي كلمه مد آورده اند به معني بالا آمدن يا برآمدگي مي باشد ،كوههاي جنوبي ششتمد داراي شش برآمدگي است ممكن است اين نام برگرفته شده از از مدهاي مذكور باشد براين منوال ششتمد در اصل شش تامد بوده كه در اثر تطور و دگرگوني الف آن افتاده تبديل به ششتمد شده است .

پيشينه اساطيري ششتمد
باكمي تامل برنامهاي اماكن بخش ششتمد ذهن انسان ناخودآگاه به افسانه هايي كه پدر ومادر بزرگان نقل ميكردند مي رود و به نامهاي آشنا كه پرده خوان در كوچه پس كوچه هاي گذر قديم سبزوار نقالي ميكردند. كومش به مدد روايت بند هشن فصل دوازده فقره 32-23اين كوه را مهر آمد به فرياد مي نامد و خبر از آوردگاه گشتاسب و ارجاسب ميدهد كه گشتاسب ارجاسب را شكست ميدهد ميگويد :به كار زار دين چون شكست برايرانيان رسيد كوه ميان دشت از كوهها بگسست ميان دشت فروافتاد و ايرانيان به ياري آن رهائي يافتند وآن را مهر آمد به فرياد بخوانند .در دوره اشكاني به نقل از رساله دانشگاه آزاد ايران بخش اشكانيان نام كومش ذكر گرديده است ، گروهي معتقدند كوه مش دگردگون شده كوه مس است كه مس فراوان در اين كوه ها بوده است .گروهي معتقدند نام اين كوهها ،كوه ميش است كه به دليل كثرت ميش در دوره اي كه اين محل داراي جنگل طبيعي بوده به اين نام مشهور شده است ، در حال حاضر بالاي رودخانه ي ششتمد را هنوز مردم كهنسال سرجنگل ميگويند ،گروهي كومش را قومس ميدانند ،در جنوب شرقي ششتمد روستايي است به نام سلم آباد كه درگويش محلي سولم آباد گويند اين نام تداعي كننده پهلوانيهاي سلم در دوران پيشدادي ست كي به زبان پهلوي يعني پادشاه كه جا پاي كيانيان را مي توان درنام روستاي كيذور و كيذقان ديد . ديوانخوي تداعي كننده نام خدايان در دوه اساطيري ست ديو مانند اهورا مزدا و خدا در قبل از اسلام نام يك جنس بوده يعن يك طبقه از جنس خدا و همين ديوان روزگاري مورد احترام مغ هاي زرتشتي نيز بوده اند .

موقعيت طبيعي
كوهستاني و نيمه خشك ارتفاعات جنوب شهر ششتمد ادامه چين خوردگيهاي آلپ مربوط به دوران سوم است ششتمد به فاصله 40كيلومتري گسل زلزله خيز سبزوار قرار دارد.


منابع :
ميراث فرهنگي ششتمد ؛ محمد عبدالله زاده ثاني